Sandesh Lamichhane

सबैजस्तै म पनि हजार सपनाहरु बोकेर नेपालबाट हिँडेको केटो थिएँ । लामो समय वनपाखा, डाँडाँकाँडाँ, फरक ऋतुहरु, धूलोधूँवा, कोलाहल, साथीभाइ छरछिमेक, अनि पारिवारिक माहोलमा हुर्किएको थिएँ म । अर्कोपट्टि भने निकै फरक छ भन्ने सुनेको थिएँ । ठूलो विमानमा यात्रा गर्न लागेको मेरो पहिलो चोटि थियो । म जान लागेको विश्वविद्यालयमा के भयो भनेर चाहिँ केही समयपछि गन्थनमन्थन गर्नेछु ।  स्कुल पढ्दा अचम्मको बानी लागेको थियो । नेपाली भएर प्रायः हामीलाई शुद्धसँग नेपाली लेख्न नआउने अनि अङ्ग्रजी बोल्न नजान्ने । आउँथ्यो त ठ्याक्कै त्यसको उल्टो, फरररर नेपाली बोल्ने र फिलिलिलि अङ्ग्रेजी लेख्ने । त्यो कमजोरी भने कहिल्यै सुधार्न सकिएन । त्यसैले पनि होला प्लेनबाट झरेपछि के बोल्ने होला र को—सँग बोल्ने होला भनि मनमनै आत्तिएको । साथीहरु भन्थे, उनीहरु त बोलेकै बुझिँदैन, न आफूले बोलेका शब्दहरु सजिलै बुझाउन सकिन्छ । अस्तिको हप्तामात्र कहानी हो, चामल सकिएको थियो । पसल गएँ, मैले खोजेको चामल भेटिनँ र पसलेलाई सोधेँ, यहाँ बास्मती चामल कता होला भनेर । पसलेले बुझ्नुभएन, फेरी दोहो¥याएँ । उहाँले, ‘ओ, बज्माटी ?’ भन्नुभयो । मैले पनि ...

आउनुहोस्, एकजना साथीसँगका कुरा जस्ताका तस्तै ।  साथी:    " स्वदेशमै बसिस्, असफल भइस् । यी शब्द मेरा होइनन्, समाजका हुन् । प्रत्येक दिन समाजका अङ्गहरुले दोहो¥याइरहने अनि सम्झाइरहने वाक्यांश जस्तै भइसकेको छ  यो ।  मैले केही वर्ष अगाडि फलानो कम्पनीको बाइक किनेको थिएँ । बाइक चलाउन थालेको एक दुई हप्तामै त्यही कम्पनीको बाइक जताततै बाटोमा देख्ने गर्न थालेँ । यो अनुभव मैले मात्र होइन, धेरैले पाएका छन् । आफूले प्रयोग गर्ने सामान अरुले पनि धेरै नै प्रयोग गर्ने गरेको जस्तो लाग्दछ । यसलाई अङ्ग्रेजीमा Baader-Meinhof प्रवृत्ति भनिन्छ । अर्थात् अङ्ग्रजीमै frequency illusion र नेपालीमा 'आवृत्ति भ्रम' ।  ठ्याक्कै ‘विदेशिने’ कुरामा पनि यो उत्तिकै मिल्न जान्छ । बिहान उठ्दा बित्तिक्कै मोबाइल चलाइहाल्नु पर्ने मजस्ता तमाम जनसङ्ख्या छ । मोबाइल खोल्नासाथ चाहे त्यो समाचारले होस् वा रिल्सले होस्, “फलाना महिनामा यति लाख मान्छे विदेशिएका छन् ।” सँगसँगै समाचारले यही कुरो दोहो¥याइ रहन्छ, कसैले फेसबुकमा विदेशकै फोटो हाल्छ, चिया पसलमा विदेशकै कुरा हुन्छ, इत्यादि । बारम...

नेपालगञ्जमा काम विशेषले गएको थिएँ । आफ्नै खर्चमा गएको भए पक्कै सस्तो होटल खोजेर बस्ने थिएँ । तर कामका सिलसिलामा गएको हुनाले सोल्टी होटलमै राखे मलाई । पहिलो पहिलो चोटि ठूलो होटल छिर्दा 'डरका माहोल' जस्तो लागिहाल्ने, केही नभएपनि मन आत्तिए जस्तो हुने ।  काउन्टरमा नाम रजिष्टर गरी चाबी लिएँ । सरासर आफ्नो कोठा नम्बरभित्र छिरेँ । भूँइमा झोला राख्दै थचक्क खाटमा बसेँ । खाट पनि यति लचकदार की हिउँमा खुट्टा टेकेझैँ ज्यान दुई इन्च भित्रतिर पस्यो । त्यस्तो लचकता महसुस भएपछि खाटलाई अब खाट भन्न मन परेन । बेड भन्न सुरु गरेँ, मनमनै । हिमाल र जङ्गल जाँदा टेन्ट गाढेर ढुङ्गामाथि सुत्ने गरेको मलाई अब यो बेडमा निन्द्रा नलाग्ला की भन्ने पनि डर पैदा हुन थाल्यो ।  ओहो, पिशाब त फेर्नै पो बिर्सिएको रहेछु । अघि काउन्टरमा ट्वाइलेटलाई रेष्टरुम भन्ने की वासरुम भन्ने भनि अलमलमा परेर सोध्न पनि सकेको थिइनँ । अब त ट्वाइलेट छेवैमा छ । बत्ती बालेर भित्र छिरेँ । कति बास्नादार ट्वाइलेट बरै, मेरो परफ्युमभन्दा पनि सान्दार थियो । न्युरोडमा गएर किनेको सक्कली परफ्युम नक्कली परेछ क्यार । ट्वाइलेटलाई पनि वासरुम भनेर सम्बोध...

अहिले वनमारा नेपालका लागि मिचाहा वा बाह्य प्रजाति भएको मानिन्छ । पहिला हाम्रामा नभएका कारण अङ्ग्रेजीमा Invasive तथा नेपालीमा मिचाहा भन्ने गरिएको छ ।  विकासक्रम (Evolution) ले मानिस, बाँदरबाट उत्पत्ति भएको भनेर दाबी गरेको छ । यस हिसाबले मानिसपनि कुनै बेला बाँदर तथा अन्य प्रजातिहरुका लागि मिचाहा प्रजाति थियो भन्न सकिने रहेछ । बाँदरपनि कुनै समयमा अन्य कसैका लागि मिचाहा प्रजाति हुँदोहो सायद ।  अहिले जङ्गलकै कुरा गरौँ । बाघले हात्तीलाई मनमनमा मिचाहा सोच्दोहो, हात्तीले चितुवालाई, चितुवाले मानिसलाई......अचेल त मान्छेले मान्छेलाई भनेको पनि धेरै सुनिन्छ । त्यसैगरी समुन्द«ले तराईलाई बाह्य, मिचाहा भन्दोहो, तराईले पहाडलाई, पहाडले हिमाललाई, अनि हिमालले आकाशलाई....सायद नभनेका पनि होलान् । कसले पो सुनेको छ र त्यसो भनेको ? यसो भन्यो होला भन्दै मान्छेले नै त भन्ने हुन् । मान्छे आफैँमा दोषी छन्, अनि मिचाहा पनि ।  Photo: An Osprey nesting on a power line (Credit@  https://birdfact.com/articles/why-do-birds-sit-on-power-lines) प्रकृतिले सधैँजसो नयाँपन खोजिरहेकै हुन्छ । के का लागि नयाँपन...

दशैँ आउन अब १०० दिन बाँकी भएपछि भित्ते पात्रो मार्फत गन्ती गर्न सुरु हुन्थ्यो । सानैमा घर छाडेका हामी तीन जना (ड्याडी, अङ्कल र म) काठमाडौँ आएका थियौँ । ड्याडीले सायद मनमनै गन्नुहुँदोहो, हामी दुई भने दिन नबिराई गन्ती गथ्यौँ । घर जाने अब भोलिपल्ट जस्तो हुँदा भने रातै भरि निन्द«ा पर्थेन, मलाई आफूुसँग लान छुटाउँछन् की भनेर । घर पुग्न जसोतसो त्यो बेला ३ दिन लाग्थ्यो । घर जान पाउँदा को नै पो खुसी हुँदैन होला र ? हामी तीन पनि त्यति नै खुसी हुन्थ्यौँ । सबैकी आफ्नी आमा घरमै हुनुहुन्थ्यो । गुँदपाक, मीठा चकलेटहरु र कही थान लत्ताकपडा लिएर जाँदा घरमा सबै खुसी हुन्थे । सायद केही नलगेका भएपनि खुसी हुनेथिए । दशैँ आउने, घरका मान्छे आउने, जमघट हुने, अहो, त्यो पो आनन्द । एका बिहानै बाजे नुहाउन जाने, बज्यै पानी लिन जाने, मम्मी घाँस काट्ने जाने । केही बेरमा सबै फर्केर आउँदा पकाउने दाउरा पनि सँगै आउँथ्यो । अनि पाक्न सुरु हुन्थ्यो । बुढापाकाले भन्ने गर्छन् की आगोमा पकाएको सारै मीठो हुने भन्दै । म बुढापाका भैसकेको त थिइन तर राइस कुकरमा भन्दा मीठो भने जरुर पाक्थो । कुनै एकदिन सल्लाह गरेर बिहानै ४ बजेतिर बज्यै,...

विज्ञ त म होइन, तर कक्षाकोठामा थोर बहुत पढाई भने अवश्य नै भएको थियो । खैर घटना त घटि नै सकेको छ । हामीले अब दुःख मनाउ बाहेक यो घढीमा केही पनि गर्न सक्ने अवस्था छैन । तर, सिक्न र व्यवहारमा उतार्नका लागि धेरै कुराहरु छन् । अहिले नसिके कहिले ? पानी पर्नु प्राकृतिक कुरा हो । कहिले काहीँ धेरै पानी पर्नु र कहिले पर्दै नपर्नु भने केही अप्राकृतिक कुरा हुन् । त्यसका पछाडि कारण भने पक्कै लुकेका हुन्छन् । बाढीपहिरो आउनुमा सबैभन्दा ठूलो कुरा पानीको श्रोत हो । कति ठूलो पानी पर्यो र कति समयका लागि पर्यो भनि सामान्यतया पानीको मात्राको आंकलन गर्न सकिन्छ । रह्यो पानी कता कता गयो त ? बाढी नआउनका लागि प्रायः जमिन भित्र माटोको सतहहुँदै पानी भित्र पस्नु पर्दछ । अब सोचौँ काठमाडौँमा माटोको सतह कहाँ र कति नै बाँकी होला र ?  अर्को कुरो साँघुरिएको खोलाको बाटो । गाडीको एक लेनको बाटोमा सामान्यतया एउटा मात्र गाडी अटाउँछ । त्यस्तै खोलाको पनि लेन अर्थात् क्षेत्र निर्धारण हुन्छ । आधा लेनको बाटोमा गाडी हिँड्न नसके झैँ खोला पनि ठूलो पानी परेको अवस्थामा ठाउँ खोज्दछ । एक जनाले विवाह गर्छ, सन्तति बढ्दै जाँदा सानो खाटब...

It is the story of a family of a wild mammal. His mother was hit and injured by a vehicle early this morning. The mother, who was bleeding at the side of the road, got trapped in the swamp. What a terrible fate she had. Her two infants, who appeared about 4 – 5 months old, sat next to their mother. The poor calves could neither speak nor get her out of the swamp. He could see his mother with a poor face. Their eyes were full of affection for their mother. Her eyes reflected her love for them, even more in this situation. It was approximately 6:30 a.m. We left the tent early in the morning and went to work. After a few moments, we stopped by. We stopped the car and watched for a moment. At first, we were happy to see this mammal. However, our happiness did not last long. We were like his calves, unable to do anything. The only difference between the calf and us was we were able to speak. We were able to report to the rescue. Then we followed our work and walked to the forest. He had n...

यो एक जङ्गली जनावरको परिवारको कथा हो । एकाबिहानै आज उसकी आमालाई कुनै गाडीले ठक्कर हानी घाइते बनाएको थियो । सडकको किनारमा रगतका थोपाहरु चुहाएकी आमा सिधै गएर दलदलमा फसेकी थिई । भाग्य पनि कति उराठलाग्दो, त्यही गिलो माटोको दलदलमा फस्न पुगेकी । करिब ४ – ५ महिनाका जस्ता देखिने उसका दुई बच्चाहरु आमाका समीपमा गई बसेका थिए । बिचरा न त बोल्न सक्दथे, न त दलदलबाट निकाल्न नै सामथ्र्य राख्दथे । सक्थे त केबल मलिन अनुहारले आमालाई हेर्न । उनीहरुका आँखामा आमाप्रति अपार माया देखिन्थ्यो । आमाका आँखामा उनीहरुप्रतिम ममता । अझ यो अवस्थामा त झन् धेरै ममता ।  सबेरै टेन्टबाट निस्किएर हामी काममा जाँदै थियौँ । त्यतिबेला करिब बिहानको ६ः३० बजेको हुँदो हो । एकैछिन गाडीमा के बसेका थियौँ, त्यस ठाउँमा पुग्यौँ । गाडी रोक्यौँ र एकछिन नियाल्यौँ निरन्तर । सुरुमा त जनावर देखेर खुसी भएका थियौँ । तर हाम्रो खुसी लामो समयसम्म टिक्न सकेन । हामीपनि उसका बाच्छाहरुजस्तै भएका थियौँ, केही गर्न नसक्ने । बाच्छा र हामीमा केबल बोल्न सक्ने क्षमताको मात्र फरक थियो । त्यसैले हामीले उद्दारका लागि भने खबरसम्म गर्न सक्यौँ । त्यसपछि आफ्ना क...

            तस्विर: एक महिला समुद्रको किनारमा "किताब" पढ्दै   एक्लो हुँदा, सबैसँग हुँदा समीपमा तिमि मसँगै हुन्छौ ।  नजिक हुँदा, टाढा कतै जाँदा प्रायः मेरै छेऊमा रहन्छौै । खुसी हुँदा छोड्दैनौ मलाई दुखी हुँदा त झनै के साथ छोड्थ्यौ र ? त्यसैले त तिमि मेरो प्रिय साथी । म तिमिभित्र बुद्ध देख्ने गर्छु सोच्छु, म पनि बौद्धिक हुन पाए.... ज्ञान बाँढ्ने त अचेल निकै कम भए  त्यसैले त तिमि मेरो प्रिय साथी । खै, संसार केहीऽऽको पछि दौडिरहेछ म त तिमिमा नै संसार देख्ने गर्छु मौनतामा पनि खुसी छु अचेल बस् तिमी छौ, मेरो प्रिय साथी । छाकै टारेर तिमिलाई किनेको छु कैयौँपटक व्यस्ततामा पनि घोरिने गर्छु तिमिमा  मान्छेमा भन्दा तिमिमा जीवन देख्छु अचेल त्यसैले त तिमि मेरो प्रिय साथी । Read more: शुभ यात्रा सन्देशको बिहे देशलाई हेरियो, देशले पनि हेरोस्... हल्लिने पेट सानोठिमी

यदि तपाईं सुमो चढ्ने गर्नुभएको छ भने, यो तपाईंको लागि नौलो भने नहुन पनि सक्छ । लामो रुटमा चल्ने, सानो सुमो गाडीको तस्बिर हो यो । यहाँ गाडी कसले चलाइरहेको होला भन्न नसकिने पनि अवस्था छ ।  यो वर्षायाममा कैयौँ घटनाहरु घटे । कति घट्नबाट बचे पनि होलान् । कैयौँ कारणहरुमध्ये बढी मान्छे  राख्नु यो एउटा प्रमुख कारण हो । सामान्यतया त्यो दुई जनाको सिटमा पाँच जनाको टाउको देखिन्छ । पछाडि पनि हामी त्यति नै धेरै छौँ, कोचाकोच अवस्थामा । कठै भन्न बाहेक यात्रुका हातमा केही हुँदैन  । चालकलाई यस बारेमा भन्यो भने बिच बाटैमा झारिदिन्छन् । अलि नम्र चालक रहेछन् भने मिलेर जाऔँ न भन्छन् । “वसुधैव कुटुम्बकम्”, मिलेरै जानुपर्यो । केही समय अगाडि एकजना मेरो साथीले मान्छे धेरै राखिएको भनि सम्बन्धित निकायमा फोन पनि घुमाएको थियो । के गर्नु, मजाकको पात्र भयो बिचरा । सबैको हालीमुहालीमा, मामुली एक सर्वसाधारणको कुरा सुन्ने कसले ? यात्रुले यात्रुलाई नै उल्लु बनाउँछन् ।  यो ११ घन्टे यात्रापछि चालकलाई धन्यवाद बाहेक केही भन्न सकिनँ । अर्को पटक फेरी यसै गरी चढ्नु नै छ । त्यसैले त तलका हरफहरु याद आएः...

 "मन बिनाको धन ठूलो की धन बिनाको मन........" "कोदो रोप्दा लाएको पिरती छुट्यो तोरी फुल्ने बेलामा........." प्रायः बिहानैपख, आँखाहरु यिनै गीतहरुले खुल्ने गर्दछन् । कतिपय चोकहरुमा बज्ने यी गीतहरु, लगभग सबैलाई याद हुने रहेछन् । गीतहरु मात्रै किन, हामीलाई त यी गीत गाउने मान्छे पनि याद छन् । ठूलो स्पीकर, हातमा एउटा सहयोगी लौरो, प्रायः सबैसँग आँखामा लगाउने चस्मा, अनि सुमधुर गीत । धेरैजसो आँखामा समस्या परेका मान्छे देखिन्छन् । बेलैमा स्वास्थ्य सेवा अथवा अन्य सहयोग पाएका भए आज प्रायः मज्जाले हिँडडुल गर्न सक्थे सायद । अहिले पनि कतिपय बिरामी त आँखा अथवा अन्य अङ्गहरुको बेलैमा उपचार नपाएर अहिले हिँडडुल पनि गर्न सक्ने अवस्थामा छैनन् । कोही हिँडडुल गर्न सक्ने अवस्थामा भएपनि कामको खोजीमा सहयोगीका साथमा यताउता जानुपर्ने बाध्यता छ । काठमाडौँको बसाई, सबैलाई एउटै महङ्गी न हो । अलिकति बस्ने छतको रकम केही तल माथि त पक्कै छ, तर बाँकी ? बाँकी त सबै समान न हो । आफ्ना गाउँ ठाउँमा कसैले नहेरेपछि काठमाडौँ तथा ठूला सहरमा जानुभन्दा बाहेक अरु समाधान के थियो होला र ?            ...

पहिलो चोटि म चरा हेर्न गएको २०१४ मा हो । नेपाल पंक्षी संरक्षण संघको आयोजनामा एक दिने चरा भ्रमणमा गोदावरीदेखि पनौतीसम्म चरा अवलोकन गर्नका निम्ति हिँडेका हामीले धेरै चराहरु हेर्ने मौका पाएका थियौँ । तर, म नयाँ भएका कारण मैले चराको च चिन्न त के भेट्टाउन पनि सकेको थिइनँ । चराको किताब र दूरबिनको महत्त्व मलाई त्यसबेला लागेको थियो ।  आफूसँग चाहिने सामग्री नभएका कारण म त्यसपछि महिनौँ हराएँ । २०१५ तिर साना स्तनधारी प्राणी संरक्षण तथा अनुसन्धान फाउन्डेशनले चन्द्रागिरीमा एक महिने वन्यजन्तुको फिल्ड सर्भे योजनामा म पनि दुई मध्ये एक स्वयंसेवकको रुपमा काम गर्ने मौका पाएँ । बिहान चरा हेर्ने र चिन्ने, तथा चरा सँगसँगै अरु बन्यजन्तु पनि नछुटाउने, साथै साँझमा जङ्गलमा क्यामरा ट्रयाप राख्ने कामले थुप्रै काम सिकेको अनुभूति भएको थियो । आफ्नै दूरबिन झुण्ड्याउन अनि आफैँले चरा चिन्न निकै सहज हुन थालेको थियो । हरि बस्नेत दाई, हेम बहादुर कटुवाल दाई र कञ्चन पराजुली दाईले संस्थाको तर्फबाट उपहार दिएको चराको किताबले मलाई झन् हौस्याएको थियो । अब बाँकी थियो आफ्नो दूरबिन किन्न । विद्यार्थी कालमा त्यस्तो महङ्गो क...

Friday, the sixth day of the week, arrived. Almost every Friday and Saturday of the year, I used to go to my maternal home, Sanothimi in Bhaktapur. I first visited Kathmandu when I was three years old. I can't remember anything, but I've filled my photo album with lovely photos of myself with my mum and dad. Still, when I want to see pictures of cute children, I go through the same photo album and look at my own pictures. After visiting Kathmandu, I returned to Salyan, my birthplace. Exactly a year later, I moved to Kathmandu to study. Several memories remain vivid in my mind from this point forward. Daddy had admitted me to Birat Boarding School. We rented two rooms. Three of us used to live there: daddy, uncle, and 'Cute Baby' myself. My mother's job was in Salyan, so we only saw her during Dashain (one of Nepal's largest festivals). I felt like my childhood had flown by so quickly. I used to eat, play, pretend to read, and cry over small things. I made ...

अब त अति नै भयो । यो पेटले पनि हैरान बनायो । यो डल्लो पनि कस्तो अचम्मको, कताबाट निस्किन्छ निस्किन्छ । आँखा कमजोर भएका त होइनन् तर अचेल मेरा सल्बलाउँदा आँखाले आफ्नै खुट्टा पनि देख्न छाडे । यो बेइमानी बडेमानको पेट कतै धितो राख्न मिल्ने व्यवस्था भए पनि हुने नि । " अघि अघि पेट, पछि पछि सन्देश " भन्ने नाराका साथ बिहानै हिँड्न जाने निधो गरियो । तिनकुनेदेखि सिनामंगल, एयरपोर्ट हुँदै पशुपतिसम्म पुगेर त्यही बाटो हल्लिने निर्णय गरेँ । त्यो निर्णय मेरा टोल छिमेकदेखि नातागोता सबैले थाहा पनि पाए । मैले नै भनेको हुँ । छिटै फुर्किने बानी छ सायद ।  पहिले एकचोटी पनि यस्तै सोच आएको थियो, त्यसैले हल्लिने पेट लिएर गएको थिएँ । त्यो बेला पशुपतिसम्मैै दौडिने मनमनै बाचा गरेतापनि एयरपोर्ट अगाडिको अँध्यारोमा खुट्टा नै मड्किएर बसमा फर्किएको थिएँ । घरबाट हल्लिने पेट लिएर गएको म, घस्रने जन्तु बनेर फिर्ता आएको नमिठो स्मरण छ ।  खैर, आज पुगेर आएँ । रमाइलो संयोग के भयो भने, कुद्न खोज्ने सबै, हल्लिने पेटका साथ उपस्थित थिए । यी सबै आजै आएका हुन् या सधैँ आइरहन्छन् भन्ने प्रश्नहरु भने अझैँ अनुत्तरित नै रहन पुगे...

यात्रु हतारमै ड्राइभर हतारमै कर्मचारी हतारमै सेवाग्राही हतारमै डाक्टर हतारमै बिरामी हतारमै जगत हतारमै ।  जो, जति हतारमै किन नहून् चाँडो पुग्न सकेको कोही देखिनँ ।  धेरै टाढा भयो की गन्तव्य शायद  सुस्तरी हिँड्ने अहँ, कोही भेटिनँ । 

  (ठट्यौली) ठूलो हलको एउटा कुनाबाट कसैले भन्यो, “सन्देश, अब तेरो बिहे खानु पर्छ है, छमछम नाच्न पर्छ ।” आवाज आएतिर फर्केर हेरेँ । अनि, मनमनै सोचेँ, अन्त नाच्न दिँदैनन् कि क्या हो उहाँलाई ?  की त्यस्तो नराम्रो नाच्नुहुँदो रैछ र उहाँ ?  जे सुकै होस्, माया चाहिँ धेरै गर्नुहुँदो रैछ मलाई । आफ्नो नाच देखाउन पनि मेरै बिहे कुर्नपर्ने उहाँलाई ।  फेरी अर्को मनले सोचेँ, उहाँको छोरा पनि त मेरै उमेरको पो हो त । उसको बिहेको लागि चाहिँ किन नाच्न नखोजेको होला फेरी । त्यस्तो नाच्नै मन भए त आफ्नै छोराको बिहेमा नाचे पनि त हुने हो नि ।  तर, यसो भन्दै गर्दा आफूले आफैलाई आफ्नै बिहेदेखि पर भगाउन खोजेको त होइन मैले कतै ?  तर, म नै किन ? उहाँले त अस्ति मेरै उमेरको भाइलाई पनि ' बिहे चाँडै है ' भन्दै हुनुहुन्थ्यो क्यार । मैले त मनमनै सोचिसकेर निर्णय पनि गरिसकेँ, उहाँलाई छिट्टै नै कुनै एउटा योग शिविरमा लैजान्छु लैजान्छु । योग शिविरमा ध्यान गर्न मज्जैले सिकाउँछन् । नाच पनि त एक किसिमको योग हो क्यार । योग शिविर जान मन नभएको खण्डमा आफैले हार्मोनियम किनिदिएर सिकाएरै छोड्छु । ताकी साँ...

फेरी पनि हप्ताको छैटौँ दिन, शुक्रबारको आगमन भयो । वर्षका प्रायः सबै शुक्रबार र शनिबारहरुमा म आफ्नो मामाघर, भक्तपुरको सानोठिमीमा भेटिन्थेँ ।  म ३ वर्षको हुँदा पहिलो पटक काठमाडौँ आएको रहेछु । मलाई केही पनि सम्झना त छैन तर ड्याडी मम्मीहरुसँगका लोभलाग्दा फोटोहरु मेरो फोटो एल्बममा सजाएर राखेको छु । अझैँपनि कहिलेकसो क्युट बच्चाहरुको तस्विर हेर्न मन लागेका बेला त्यही फोटो एल्बम पल्टाएर आफ्नै तस्विर हेर्ने गर्दछु । नपत्याए कैद भएका सम्झनाहरु आफैँ हेर्नुहोस् नः      तस्विरः फुपूकी छोरी भावना र म काठमाडौँ घुमिसकेर फेरी आफ्नो जन्मथलोतिर गएको रहेछु । त्यसको ठीक १ वर्षपछि पढ्नका लागि काठमाडौँमै आएँ । यहाँबाट भने मेरा मानसपटलमा विभिन्न सम्झनाहरु अझ ताजै छन् । बिराट बोर्डिङ् स्कुलमा ड्याडीले भर्ना गरिदिनु भएको थियो । हामी दुई कोठा लिएर बसेका थियौँ । जसमा हामी तीनजना बस्ने गर्दथ्यौँ, ड्याडी, अङ्कल अनि ‘क्युट बाबु’ म । मम्मीको जागिर भने सल्यानमै भएको हुँदा उहाँसँग केबल दशैँमा मात्र भेट हुन्थ्यो ।  सानो छँदाको समय त यत्तिकै बितेजस्तो लाग्थ्यो । खायो, खेल्यो, अलिअलि पढेजस्तो गर्या...

काम र घुमघामको शिलशिलामा धेरैपटक कर्णाली पुगेको छु । हरेकपटक कर्णालीका फरक फरक बस्तीहरु छिचोल्दा मलाई सधैँ लागिरहन्छ की कर्णालीभित्र पनि धेरै कर्णालीहरु छन् । डोल्पा पुग्दा देखेको कर्णाली र कालिकोट पुगेको कर्णालीले एउटै क्षेत्रभित्रका सामाजिक, साँस्कृतिक र भौगालिक विविधताले कर्णालीभित्रको सम्पूर्णता महशुस हुन्छ । कर्णालीमा अभावभन्दा कैयौँ ज्यादा सम्भावनाहरु देखिन्छन् । मानौँ देशको एउटा कुनामा कर्णाली चुपचाप लुकेको छ, त्यहाँ पुग्नेलाई मात्रै कर्णालीको वास्तविक चित्र छर्लङ्ग हुँदो हो । सुन्नेलाई कथा जस्तो पनि लाग्न सक्छ ।  २०१९ मा कालिकोटको सदरमुकाम मान्म पुगे पनि खासै घुलमिल हुन अनि धितमरुन्जेल बस्न पाइएको थिएन । बस् एकैछिन कालिकोटको मान्म पुगेर देखेको त्यस ठाउँलाई, कालिकोट पुगेको छु भन्नु त अलि अन्याय नै हुन्छ । तर त्यसको केही वर्षपछि फेरी २०२२ मा कालिकोट जाने मौका जु¥यो । यो पटक पुग्नुपर्ने ठाउँ मान्म बजारभन्दा धेरै टाढा थियो । भौगोलिक हिसाबले कठिन ठाउँ हो भन्ने त बुझेको थिएँ पहिले नै । दूरी छोट्याउनका निम्ति काठमाडौँबाट सुर्खेत प्लेनमा जाने निधो गरियो । बिहान एउटा मात्र प्लेनजाने...

This story describes the situation of fieldwork in 2019. I was able to participate in the snow leopard research team that Shey Phoksundo National Park and WWF Nepal were working on together. I was overjoyed. I was in the field studying snow leopards for the second time, following my bachelor's thesis in 2018. We left Kathmandu for Dolpa just a few days after our main festival, Dashain. We left for Jumla the next day, after a one-day interaction program in Nepalganj. I had to travel through Jumla to reach my work block in Jagdgulla. Despite being from Karnali, I have never had the opportunity to visit the western Himalayas. My grandfather tells me that some of my ancestors moved from Jumla to Salyan before 13 generations. I was overjoyed to see where my ancestors were born.  My friend Amrit, my senior Purnaman, and I were the three people assigned to work in the Jagdulla block of Shey Phoksundo National Park. When we arrived in Jumla, we were served a meal made of Marsi rice, which ...